Chuyện 12 năm làm xưởng gỗ của tôi
Năm thứ ba mở xưởng, tôi thuê một người nước ngoài về lắp hệ thống tự động hóa. Số tiền máy móc lên tới 4,8 tỷ, nhưng sản lượng vẫn dậm chân thêm bao nhiêu. Đội ngũ làm việc của tôi – những người làm mộc từ hồi xưởng còn là chỗ vá bàn ghế – họ chỉ đứng nhìn máy, nhìn tôi chằm chằm, rồi nhìn nhau. Ngày hôm ấy tôi ở lại trong xưởng đến 11 giờ đêm, chỉ để nghe tiếng cưa ngừng, và nhận ra sai lầm của mình. Bắt đầu làm xưởng sản xuất nội thất, điều tôi học được đầu tiên là phải hiểu rằng máy móc chỉ là công cụ, còn những bàn tay mới là gốc rễ của nghề.
Cỗ máy đắt tiền không thể vát một cạnh gỗ cong theo kiểu tay thợ
Trong ký ức tôi vẫn nguyên chuyến về thăm một nhà máy ở Đài Loan, nơi tôi chứng kiến họ vẫn giữ 20 thợ già làm thủ công cho các đơn đặt hàng đặc biệt. Lúc đầu, tôi cho rằng điều đó thật tò mò, nhưng khi theo dõi họ làm việc, tôi mới vỡ lẽ ra nhiều điều. Chỉ riêng một chi tiết bo cong, cỗ máy CNC mất 45 phút để canh chỉnh dao cụ, thợ già làm trong 12 phút và sản phẩm mịn hơn hẳn. Nghe có vẻ vô lý nhưng thợ già biết cách đọc thớ gỗ, biết chỗ nào dễ nứt, chỗ nào cần gia cố thêm. Cỗ máy chỉ chạy theo thông số, còn thợ thì cảm nhận độ ẩm, độ dẻo của từng tấm gỗ. Tôi giật mình nhận ra rằng đồ gỗ làm tay vẫn có giá trị không chỉ về thẩm mỹ mà cũng về độ bền, bởi người thợ tránh được ứng suất khiến ghế dễ gãy theo thời gian. Từ chuyến đi đó, tôi bắt đầu thay đổi cách điều hành xưởng của mình.
Tôi mua máy mài 300 triệu nhưng chính đôi tay thợ cả mới làm nên khách hàng quay lại
Khách hàng lớn nhất của tôi – một chuỗi nhà hàng – họ đặt làm 400 chiếc ghế, nhưng có một chiếc mẫu họ giữ riêng, không cho đem đi nơi khác. Thì ra chiếc ghế ấy do một người thợ 58 tuổi hoàn thiện bằng tay. Nghe kể xong, tôi càng thấm thía hơn về tầm quan trọng của bàn tay con người. Trước đây, tôi đã tốn 300 triệu đầu tư máy mài, nhưng khi ông thợ ấy nghỉ ốm một tuần, những sản phẩm hoàn thiện bị khách trả về 20% vì độ bóng không đạt. Khách hàng họ không cần biết xưởng tôi có bao nhiêu máy móc hiện đại, họ chỉ cần sản phẩm bóng bẩy đúng kiểu, đúng đường nét mà người thợ cả tạo ra. Từ đó, tôi thành lập 'tổ thợ cả' để các đơn hàng đặc biệt luôn có dấu ấn tay nghề riêng, không máy nào thay thế được. Thật lòng mà nói, chính những người thợ mới là điều khiến khách hàng quay lại, chứ không phải cỗ máy đắt tiền.
Cách tôi giữ chân những người thợ giỏi nhất mà không cần tăng lương vô tội vạ
Sau khi nhận ra giá trị của con người, tôi áp dụng ba cách giữ chân mà không cần tăng lương quá nhiều. Điều đầu tiên, tôi cho thợ tự quyết định quy trình làm một số chi tiết mà không bị ép theo bản vẽ cứng nhắc. Nghe thì đơn giản nhưng lại hiệu quả bất ngờ, thợ thấy mình được tôn trọng, họ làm việc hăng say hơn. Thứ hai, hàng tháng tôi trích ra một buổi để thợ cả dạy lại cho thợ trẻ cách xử lý những tấm gỗ lỗi, từ đó thợ trẻ khá lên trông thấy mà chẳng tốn thêm đồng nào. Thứ ba, tôi rút ra 2% lợi nhuận mỗi đơn làm tay để thưởng thẳng cho người thợ làm ra thay vì thưởng dựa trên số lượng như trước. Kết quả cụ thể khiến tôi bất ngờ: tỉ lệ nghỉ việc giảm từ 18% xuống 5%, và đơn hàng đặt lại trong năm tăng tới 27%. Tôi không nói rằng cách này hợp với mọi xưởng, nhưng với quy mô xưởng như tôi, nó hiệu quả hơn hẳn việc đổ tiền vào máy móc.
Bài học sau 12 năm: xưởng gỗ không phải là nơi máy móc thay con người
Ngẫm lại 12 năm, tôi thấy mình từng ngốc thật. Hồi đó, tôi tự hào khoe xưởng ít công nhân, thế mà bây giờ tôi lại khoe xưởng có một đội thợ già nhất vùng. Có một lần, tôi tính bán xưởng vì mệt mỏi với chuyện điều hành, thế rồi một khách hàng cũ gọi điện hỏi: 'anh Hùng – thợ cả của xưởng – còn làm không?'. Chỉ một câu hỏi đó làm tôi tỉnh ngộ, tôi hiểu ra rằng giá trị của xưởng không phải ở hệ thống máy móc, mà nằm ở danh tiếng của những bàn tay. Thời đại công nghệ này, chủ xưởng như tôi cần biến 'tay nghề' thành thương hiệu thay vì chỉ lo tối ưu chi phí. Nếu bạn đang vận hành một xưởng sản xuất, tôi khuyên bạn một điều: đừng quên rằng chiếc ghế đẹp nhất không phải do máy tạo ra, mà là do đôi tay của người thợ đã đứng đó suốt bao năm. thiết kế nội thất cao cấp nghĩ sao, đã bao giờ đặt cược vào đội ngũ của mình trước khi đặt cược vào máy móc chưa?