Cả năm trời tôi chỉ ngồi nhìn công nhân cưa gỗ
Năm thứ ba mở xưởng, tôi đưa một kỹ sư về thiết kế hệ thống tự động hóa. Hóa đơn máy móc lên tới 4,8 tỷ, nhưng năng suất không cải thiện thêm bao nhiêu. Công nhân của tôi – những người làm mộc từ hồi xưởng còn là chỗ vá bàn ghế – họ nhìn máy, nhìn tôi, rồi đưa mắt nhìn nhau. Hôm đó tôi ở lại trong xưởng đến 11 giờ đêm, chỉ để nghe tiếng cưa ngừng, và ngộ ra sai lầm của mình. Khi bắt tay vào #keyword#, việc đầu tiên là phải hiểu rằng máy móc chỉ là công cụ, còn con người mới là nền tảng của nghề.
Cỗ máy đắt tiền không thể vát một cạnh gỗ cong theo kiểu tay thợ
Trong ký ức tôi vẫn nguyên chuyến về thăm một cơ sở ở Đài Loan, nơi tôi chứng kiến họ vẫn giữ 20 thợ già làm thủ công cho các đơn đặt hàng đặc biệt. Ban đầu, tôi thấy điều đó thật lãng phí, nhưng khi nhìn họ làm, tôi mới hiểu ra nhiều điều. Cùng một chi tiết bo cong, máy CNC mất 45 phút để chỉnh dao, còn người thợ già làm trong 12 phút và sản phẩm mịn hơn hẳn. Nghe thì lạ nhưng thợ già đọc được thớ gỗ, biết chỗ nào dễ nứt, chỗ nào cần gia cố thêm. thi công nội thất nhà phố móc chỉ chạy theo thông số, còn người thợ thì cảm được độ ẩm, độ dẻo của từng tấm gỗ. Tôi chợt nhận ra rằng sản phẩm thủ công vẫn có giá trị không chỉ về thẩm mỹ mà cũng về độ bền, bởi người thợ tránh được ứng suất khiến ghế dễ gãy theo thời gian. Sau chuyến đi ấy, tôi bắt đầu nhìn lại cách điều hành xưởng của mình.
Tôi mua máy mài 300 triệu nhưng chính đôi tay thợ cả mới làm nên khách hàng quay lại
Một trong những khách hàng lớn nhất của tôi – chuỗi nhà hàng nổi tiếng – họ đặt làm 400 chiếc ghế, nhưng có một chiếc mẫu họ giữ lại, không cho đem đi nơi khác. Thì ra chiếc ghế ấy do một ông thợ 58 tuổi làm hoàn thiện bằng tay. Nghe kể xong, tôi càng thấm thía hơn về giá trị của sự khéo léo. Trước đây, tôi đã tốn 300 triệu đầu tư máy mài, nhưng khi ông thợ ấy nghỉ ốm một tuần, đơn hàng làm xong bị khách trả về 20% vì độ bóng không đạt. Khách hàng họ chẳng quan tâm xưởng tôi có bao nhiêu máy móc hiện đại, họ chỉ muốn sản phẩm bóng bẩy đúng kiểu, đúng đường nét mà người thợ cả tạo ra. Từ đó, tôi lập ra 'tổ thợ cả' để các đơn hàng đặc biệt luôn có dấu ấn của bàn tay riêng, không cỗ máy nào có thể thay thế. Thật lòng mà nói, chính những người thợ mới là điều khiến khách hàng quay lại, chứ không phải cỗ máy đắt tiền.
Cách tôi giữ chân những người thợ giỏi nhất mà không cần tăng lương vô tội vạ
Sau khi nhận ra giá trị của những người thợ, tôi bắt tay vào ba cách giữ người mà không cần tăng lương quá nhiều. Thứ nhất, tôi cho thợ tự quyết định quy trình làm một số chi tiết mà không bị ép theo bản vẽ cứng nhắc. Nghe thì đơn giản nhưng lại hiệu quả bất ngờ, thợ thấy mình được tôn trọng, họ làm việc hăng say hơn. Điều thứ hai, mỗi tháng tôi trích ra một buổi để thợ cả dạy lại cho thợ trẻ cách xử lý gỗ bị lỗi, từ đó đội ngũ trẻ khá lên trông thấy mà chẳng tốn thêm đồng nào. Thứ ba, tôi rút ra 2% lợi nhuận mỗi đơn hàng thủ công để thưởng thẳng cho người thợ làm ra thay vì thưởng dựa trên số lượng như trước. Kết quả cụ thể khiến tôi không ngờ tới: tỉ lệ nghỉ việc giảm từ 18% xuống 5%, và số đơn hàng lặp lại trong năm tăng 27%. Tôi không nói rằng cách này áp dụng được cho tất cả, nhưng với quy mô xưởng như tôi, nó hiệu quả hơn hẳn việc đổ tiền vào máy móc.
Bài học sau 12 năm: xưởng gỗ không phải là nơi máy móc thay con người
Ngẫm lại 12 năm, tôi nhận ra mình từng sai lầm thật nhiều. Hồi đó, tôi tự hào khoe xưởng ít công nhân, thế mà bây giờ tôi lại khoe xưởng có đội thợ già và lành nghề nhất vùng. Có lần, tôi tính bán xưởng vì mệt mỏi với chuyện quản lý, thế rồi một khách hàng cũ gọi điện hỏi: 'ông thợ tên Hùng còn làm ở đó không?'. Câu hỏi đó khiến tôi giật mình, tôi hiểu ra rằng thương hiệu của xưởng không phải ở hệ thống máy móc, mà chính là uy tín của những người thợ. Thời đại công nghệ này, chủ xưởng như tôi cần học cách biến kỹ năng thủ công thành thương hiệu thay vì chăm chăm cắt giảm chi phí. Nếu bạn đang vận hành một xưởng sản xuất, tôi chỉ muốn khuyên bạn một điều: đừng quên rằng sản phẩm đáng giá nhất chưa chắc do máy làm ra, mà là do đôi tay của người thợ đã miệt mài suốt bao năm. Còn bạn thì sao, bạn đã từng đặt cược vào đội ngũ của mình trước khi đặt cược vào máy móc chưa?